Photo: Mangapwani, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0Bima ya gari Tanzania
Maana yake, madhara ya kuendesha bila bima, TIRAMIS na madai
Free, no obligation. Only insurers and brokers licensed by TIRA receive your request.
Get free quotesKwenye ukurasa huu · 9 sehemu
Nini maana ya bima za magari
| Aina | Inalipa nini | Lazima? |
|---|---|---|
| Bima ya mtu wa tatu (third party) | Kifo au majeraha ya watu wengine yanayotokana na matumizi ya gari barabarani, pamoja na abiria wanaobebwa kwa malipo (Cap. 169, kif. 5) | Ndiyo, kwa kila gari linalotumika barabarani (kif. 4) |
| Bima kamili (comprehensive) | Mtu wa tatu pamoja na uharibifu au wizi wa gari lako, kwa masharti ya sera | Hapana — hiari yako |
Uharibifu wa mali ya wengine na wa gari lako si sehemu ya kiwango cha chini cha sheria. Ulinganisho kamili kwa Kiingereza: third-party vs comprehensive. Chanzo: Sheria ya Bima ya Magari, Cap. 169.
Kosa lenyewe: kifungu 4 cha Cap. 169
Kifungu 4(1) cha Cap. 169 kinasema si halali kwa mtu yeyote kutumia gari barabarani, au kusababisha au kumruhusu mtu mwingine kulitumia, bila bima ya hatari za mtu wa tatu inayotimiza masharti ya Sheria. Kwa hiyo kosa linaweza kumgusa:
- dereva anayeendesha gari lisilo na bima;
- mwenye gari anayemkabidhi dereva, ndugu au mfanyakazi gari lisilo na bima;
- mtu anayetumia gari ambalo bima yake imeisha muda au imefutwa — bima lazima iwe hai siku ile gari linatumika.
Wasiohusika (kifungu 4(3)): anayetumia kihalali gari la Serikali au shirika la umma, na afisa aliyeidhinishwa anayeendesha gari la mtu mwingine kwa ajili ya ukaguzi au kulizuia chini ya Sheria ya Usalama Barabarani. Abiria wanaobebwa kwa malipo (daladala, bodaboda, bajaji, teksi) lazima walindwe na bima.
Madhara ya kuendesha gari bila bima: faini, kifungo na leseni
| Kosa | Adhabu kwa mujibu wa sheria | Kifungu |
|---|---|---|
| Kuendesha, au kuruhusu gari liendeshwe, bila bima ya mtu wa tatu | Faini isiyozidi pauni mia moja au kiasi sawa kwa shilingi za Tanzania, kifungo kisichozidi miezi sita, au vyote viwili | Cap. 169, kif. 4(2) |
| Kutiwa hatiani kwa kosa hilo | Kufungiwa kushika au kupata leseni ya udereva kwa miezi 12 tangu siku ya hukumu, isipokuwa mahakama ione sababu maalum; mahakama inaweza kuamuru muda mrefu zaidi | Cap. 169, kif. 4(2) |
| Kumiliki, kuuza au kusambaza stika au cheti cha bima kinyume cha sheria | Faini ya si chini ya TZS milioni 5, kifungo cha si chini ya miaka 2, au vyote viwili | Cap. 394, kif. 158 |
| Makosa mengine ya Cap. 169 yasiyo na adhabu maalum (mfano kutoa taarifa za uongo ili kupata bima) | Faini isiyozidi pauni hamsini au kiasi sawa kwa shilingi, au kifungo kisichozidi miezi mitatu | Cap. 169, kif. 11 na 19 |
Toleo lililorekebishwa la 2023 la Cap. 169 bado linataja faini kwa pauni; kiasi halisi kwa shilingi kinaamuliwa na mahakama. Adhabu kubwa zaidi kwa mtu wa kawaida mara nyingi si faini bali kufungiwa leseni mwaka mzima. Vyanzo: Cap. 169, Sheria ya Bima, Cap. 394.
Ukisababisha ajali bila bima: fidia inabaki kwako
Lengo la bima ya lazima ni kuwalipa watu wengine: kifungu 5 kinataka bima ilipe dhima ya kifo au majeraha ya mtu yeyote yanayotokana na matumizi ya gari barabarani. Kifungu 10 kinamlazimisha mkata bima kulipa hukumu ya fidia iliyotolewa dhidi ya aliyekatiwa bima — hata kama mkata bima angekuwa na haki ya kufuta bima hiyo. Bila bima, hakuna kampuni yenye wajibu huo: hukumu ya fidia, gharama za kesi na riba vinabaki juu ya aliyesababisha ajali.
- Kifungu 12: mtu anayedaiwa fidia ya ajali lazima aseme, akiulizwa na mdai, kama alikuwa na bima na atoe maelezo yake. Kukataa bila sababu ya msingi, au kusema uongo, ni kosa.
- Kifungu 9(2): ajali ikimjeruhi mtu na hukuonyesha cheti cha bima papo hapo, lazima uripoti polisi haraka na kwa vyovyote ndani ya saa 48.
- Kifungu 9(3): mwenye gari lazima ampe Mkuu wa Polisi taarifa zinazohitajika kujua kama gari lilikuwa linaendeshwa kinyume cha kifungu 4.
Mitego inayowafanya watu waendeshe bila bima bila kujua
- Stika feki au bima isiyosajiliwa: stika za karatasi zimebadilishwa na e-stika (TIRA, ripoti ya 2025), na bima halali inaonekana kwenye TIRAMIS. Ukinunua kwa wakala usiyemfahamu, hakiki siku ile ile.
- Bima imeisha muda: Sheria inaangalia siku gari lilitumika. Angalia tarehe ya kuisha kwenye TIRAMIS kabla ya safari.
- Bima imefutwa: bima ikifutwa, aliyepewa cheti lazima akirudishe kwa kampuni ndani ya siku saba (kifungu 13). Gari halina bima tena kuanzia hapo.
- Taarifa za uongo wakati wa kukata bima (kifungu 11): ni kosa, na kifungu 10(5) kinaruhusu kampuni iliyolipa zaidi ya kile bima ingelipa kudai ziada hiyo kutoka kwako.
- Leseni ya gari: kifungu 14 kinataka ushahidi wa bima unapoomba au kuhuisha leseni ya chombo chini ya Sheria ya Usalama Barabarani.
Hakiki bima yako kwenye TIRAMIS
- Fungua TIRAMIS (tiramis.tira.go.tz) au programu ya TIRAMIS.
- Chagua Verify Insurance Cover Note.
- Tafuta kwa namba ya usajili, namba ya stika, kumbukumbu ya cover note au namba ya chasisi.
- Bonyeza Verify na angalia kampuni, gari, tarehe na hali: ACTIVE tu ndiyo inamaanisha una bima leo.
- Bima ikiwa imeisha au haipo, usiendeshe gari wala usimkabidhi mtu mwingine hadi bima mpya ionekane kwenye TIRAMIS.
Polisi wakikuomba cheti cha bima na huna mkononi, una siku 5 kukionyesha katika kituo cha polisi utakachokitaja (kifungu 9). Hatua zote na maana ya kila hali, kwa Kiingereza: TIRAMIS check.
Madai na malalamiko
Kampuni ya bima lazima ilipe dai ndani ya siku 45 baada ya kupokea hati ya makubaliano iliyosainiwa, na nyongeza moja ya hadi siku 45 (Sheria ya Bima, kifungu 131). Ikishindikana, lalamika kwa kampuni kwanza, kisha kwa Msuluhishi wa Bima (Insurance Ombudsman) — hushughulikia migogoro hadi TZS milioni 40 (Kanuni 2013).
Kwa Kiingereza: motor insurance in Tanzania. Pikipiki na bodaboda: bima ya pikipiki. Unataka bima mpya? Omba nukuu kutoka kwa kampuni za bima — bei inatolewa na kampuni yenyewe.
Already insured?
Next step
Maswali yanayoulizwa mara kwa mara
Nini maana ya bima ya gari?
Ni mkataba na kampuni ya bima iliyosajiliwa na TIRA. Kiwango cha chini cha sheria ni bima ya mtu wa tatu, inayolipa kifo au majeraha ya watu wengine; bima kamili (comprehensive) inaongeza gari lako.
Je, bima ya gari ni lazima Tanzania?
Ndiyo. Kifungu 4 cha Sheria ya Bima ya Magari, Cap. 169, kinataka bima ya mtu wa tatu kwa kila gari linalotumika barabarani.
Madhara ya kuendesha gari bila bima ni yapi?
Faini isiyozidi pauni mia moja (au kiasi sawa kwa shilingi), kifungo kisichozidi miezi sita, au vyote viwili, na leseni ya udereva kufungiwa miezi 12 baada ya hukumu (Cap. 169, kifungu 4(2)). Ukisababisha ajali, fidia ya waliojeruhiwa inabaki juu yako.
Je, mwenye gari anaweza kushtakiwa kama dereva wake aliendesha bila bima?
Ndiyo. Kifungu 4(1) cha Cap. 169 kinakataza pia kusababisha au kumruhusu mtu mwingine kutumia gari barabarani bila bima.
Nikisababisha ajali bila bima, nani analipa fidia?
Hakuna kampuni ya bima yenye wajibu wa kulipa: wajibu wa kulipa hukumu (kifungu 10) unahusu mkata bima wa gari lililokatiwa bima. Fidia ya kifo au majeraha inabaki kwa aliyesababisha ajali.
Ni kosa kumiliki stika ya bima feki?
Ndiyo. Kifungu 158 cha Sheria ya Bima, Cap. 394, kinatoa faini ya si chini ya TZS milioni 5, kifungo cha si chini ya miaka 2, au vyote viwili.
Nitahakikije bima ya gari?
Kwenye TIRAMIS (tiramis.tira.go.tz) au programu ya TIRAMIS, kwa namba ya usajili, stika, cover note au chasisi.
Kampuni ya bima ina muda gani kulipa dai?
Siku 45 baada ya kupokea hati ya makubaliano iliyosainiwa, na nyongeza moja ya hadi siku 45 (Sheria ya Bima, kifungu 131).